1988 DOĞUMLU LEYLA CÖMERT, TÜRKİYE’DE ARADIĞINI BULAMAYIP POLONYA’YA SİNEMATOGRAFİ EĞİTİMİ GÖRMEYE GİTMİŞ FİRARÎLERDEN BİR TANESİ.
Polonya’da geçirdiği dört sene içinde arkadaşlarıyla bir cross-media prodüksiyon şirketi kurmuş ve Lodz şehrinde bir şehir efsanesine dönüşmüş diyebileceğimiz SkateBoat projesine imza atmış. Leyla ile SkateBoat’tan, cross-media’dan ve Polonya’nın kaykay dünyasından konuştuk.
Hadi kendinden bahset bize birazcık... Kurduğunuz prodüksiyon şirketinden… Nasıl başladınız, neden Polonya'ya gittin, neler yaptın gittiğinden beri?
Şimdi şöyle, zaten ortaokuldan beri filmle alâkam olsun, sinema işinin içinde olayım istiyordum, ama Türkiye'de öyle bir opsiyonum yoktu. Bir film enstitüsü ya da sinema okulu olmadığından radyo televizyon bölümüne girmek istemiştim Marmara Koleji’nin. O sırada Bodrum'da yaşıyordum. Giremedim, olmadı, İstanbul'a gelemedim. Ondan sonra zaten bir lise hengâmesi, bir ÖSS krizi başladı, bütün bunların arasında unuttum sinema okumak istediğimi.
Ve o sırada herkes kamu yönetimiydi, lojistik okuma olasılığıydı, finanstı, ekonomiydi, işletmeydi falan fıstık bütün bunları kafama yığdı. Ondan sonra ÖSS'ye girdim, büyük bir heyecanla, fakat tabiî ÖSS hazırlığı hayatımın tek amacı olduğu için lise son sınıfta ben o sınava neden girdiğimi unuttum! ÖSS'ye girdim, çıktım, çok olağanüstü iyi bir puan da almadan Sabancı Üniversitesi'ne girdim. Sabancı Üniversitesi’nde hazırlık sınıfı okuduğum senede bayağı bir sıkıldım. Akademinin beni bir karadelik gibi içine, o karanlığa çektiğini hissettiğim anda, yok abi ben bunu yapamayacağım dedim ve sinemaya kesin bir geri dönüş yaptım.
Sabancı Üniversitesi'ni bıraktım, bir sene İstanbul'da setlerde çalışıp portföyümü hazırlamaya koyuldum. Deneysel bir kısa film çektim, fotoğraf çektim ve Polonya’daki Lodz Film Okulu’na yolladım. Sınava kabul oldum, sınava gittim ve sınav sonucunda da okula görüntü yönetmenliği bölümüne kabul edildim.
Peki dört senedir neler yapıyorsun Polonya'da?
Dört sene birbirinden çok farklı geçti. Hazırlık sınıfı Polonya'ya alışma sürecimdi. Lisan derslerine çok katılmadım, Lodz'dan ayrılıp başka şehirlere gittim, oralarda kaldım, arkadaşlar edindim. Sonra birinci sınıf gülle gibi başıma indi. İnanılmaz ağır bir ders programı, çekilmesi gereken iki film ve girilmesi gereken onlarca ders, kendime ait bir saat bile bırakmadı. Birinci sınıfı öyle bir hengâmeyle bitiridik.
İkinci yılın sonlarına doğru AB destekli bir cross-media proje yarışması olan First Motion'a fotoğraf mezunu olan Róża Misztela ve o sırada animasyon eğitimi gören Anita Naqvi-Kwiatkowska ile birlikte bir cross-media projesi yazarak katıldık ve kazandık. First Motion bu yarışmayı yedi baltık denizi ülkesinde gerçekleştirmişti ve Polonya ayağı bizdik. İşte ikinci sınıftan dördüncü sınıfa kadar AB'den kazandığımız bu fon ile hayata geçirdiğimiz SkateBoat ile yaşıyorum, yaşıyoruz.
"Cross-media"yı SkateBoat projesinde nasıl kullandınız?
Bu çok iyi bir soru. Şimdi, cross-media dediğimizde internet olağanüstü önemli bir eleman; ama bu demek değil ki internetin ana rol oynamadığı bir cross-media projesi olmaz. Yani bizim projemizdeki cross-media elementi Lodz şehrinde saklı denebilir. Lodz'a has bazı şehir özelliklerini ön plana çıkartıp projeyi bu kanallar üzerinden yürütmeye karar verdik. Bir süre sonra SkateBoat'un kendi değişik hikâyeleri oldu. İnsanlar başka başka şekillerde SkateBoat'tan bahsetmeye başladı.
Onun dışında SkateBoat projesi hâlâ bitmedi. Zaten cross-media alanındaki en büyük sorunsallardan biri de başlatmak, gerçekleştirmek ya da devam ettirmek değil, bitirmek. Şimdi biz projeyi sonlandırmak üzere bir senaryo üzerinde çalışıyoruz mesela. Burada söyleyemem ne olduğunu; ama SkateBoat'un kendine yaraşır bir şekilde bitmesi için çeşitli çalışmalarımız var.
Çok güzel! Bu arada projenin adı neden SkateBoat?
Projenin ismi şuradan geliyor: Bizim SkateBoat'u yaptığımız şehrin ismi Lodz ve bu İngilizcede "boat" demek. Yani tekne. Biz de bir kelime oyunu yapıp projenin isminde "boat"u kullanmak için hem de "skateboard"a ses olarak benzediği için SkateBoat koyduk. Fena da olmadı. Oldukça akılda kalan bir isim.
Kaykaycılar dünyasına girdiğinizde nasıl bir şeyle karşılaştın?
Kaykaycılar dünyası inanılmaz zor bir dünya Polonya'da.
Neden?
Hiç dışarıya açık olan bir dünya değil. Çünkü kaykay eşittir isyan gibi bir anlayışları var. Dolayısıyla herhangi bir işbirliği çok zor. Ve bahsetmek zorunda olduğum çok çok önemli bir nokta daha var ki o da şu: biz bu projeyi üç kadın olarak yazdık ve kaykay dünyası tamamen ataerkil bir dünya. Yani onların gözünden bizim birinci eksimiz buradaydı. Bizimle bu yüzden iletişime geçmek konusunda çok zorlandılar. Yani biz onlarla iletişime geçmekte zorlandık.
Sence nasıl organize oluyor kaykaycılar? Kapalı bir grup olduklarından bahsettin. Ne gibi şeyler yapıyorlar?
Kaykay yapıyorlar. Hep kayıyorlar. Kendilerini geliştirip, mükemmeleştirip bir skateshop tarafından sponsorluk almaya uğraşıyorlar. Onun dışında kaykay hiçbir zaman tek yapılan bir şey değil. Grup ile yapılan bir şey. Tabiî ki kaykayın üzerinde tek bir kişi var; ama genelde hiçbir kaykaycı tek başına evden ya da okuldan çıkıp kaykay yapmaya gitmiyor. Kaykay yapmak bir grup aktivitesi. Sonra eğer sponsorluk alırlarsa, sponsor olan skateshop kaykaycısına ya da kaykaycılarına malzeme sağlıyor, onlar da çeşitli yarışmalara katılıyorlar. Ya da şehir içindeki değişik spotlarda trick'lerini video ile çekip montajlayıp kendilerini meşhur etmek için web saylarına koyuyorlar. Aslında film ve kaykay zaten çok iç içe geçmiş şeyler.
Kaykay ile ilgili bir belgesel çektiğinizi söylediğinizde nasıl bir tepki aldınız?
Dalga geçmişlerdi bizimle. Çünkü aynı zamanda şöyle bir şey var, bizim çekmiş olduğumuz belgesel filmi Polonya'nın kaykayı ile ilgili ilk belgesel filmi. Bizim istediğimiz şuydu, biz film yapmayı seviyoruz ve biliyoruz, gelin bizimle bu filmi çekin! Oturup bizimle dalaşmak yerine, bizimle olun idi. Çünkü mesela, bir süre sonra öğrendik ki aslında bu çekilen skate videoları çok bambaşka bir tarzda montajlanıyormuş yahut çekimleri yapmak için kameraman bir kaykayın üzerinde gidiyormuş falan. Hani biz bunları belgeseli yapma sürecinde öğrendik. Ve bunu öğrenmek bizim için mükemmel bir şeydi. Biz bundan acayip zevk alırken onlar bizim onların sahip oldukları gizli bir alana girmişiz gibi tepki verdiler bize. Hele kadınlar olarak!
Ama yine de bu bizi yıldırmadı ve bir süre sonra bizle yavaş yavaş işbirliği yapmaya başladılar. Ondan sonra zaten, çok güzel şeyler çıktı ortaya! Şahane etkinlikler düzenledik ve katıldılar, yardım ettiler, bizimle beraber oldular ve bizim de onlarla beraber olmamıza izin verdiler. Belgeselin Lodz'da yapılan Polonya prömiyerini hatırlıyorum… Çıldırdılar! Salon ağzına kadar doldu, hattâ taştı. Hepsi alkışlarla, tezahüratlarla izlediler ve çıktıktan sonra da bize gelip teşekkür ettiler. Yani bu bizim deneyimleyebileceğimiz en yüksek başarı noktasıydı.
Bu proje herhâlde biraz da şehir efsanesi gibi bir şey oldu değil mi?
Evet oldu. Galiba...
SkateBoat projesiyle sizin Polonya'da Róża, Anita ve sen olarak kurduğunuz LeLe Crossmedia Prodüksiyon şirketinin ilişkisi nedir?
SkateBoat projesi LeLe'nin ilk projesi. SkateBoat'tan sonra şu anda LeLe Cross-media Prodüksiyon Natalia Brożyńska'nın son kukla stop-motion animasyon filminin Lodz Film Okulu ile ortak yapımcılığını yapıyor. LeLe aynı zamanda Polonya'nın ilk cross-media şirketlerinden biri. Ve sanırım en genç olanı. Hem ekip hem kuruluş tarihi açısından. 2014 yılında hayata geçirmek üzere planladığımız birkaç projemiz olduğundan bahsetmeden de geçemeyeceğim. O yüzden ortaklar arıyoruz çeşitli projelerimizi hayata geçirmek için. Aynı zamanda her türlü proje fikrine ve tabiî ki ortaklık fikrine de açığız, özellikle İstanbul’da!